Şema Terapi Bilgilendirme Rehberi

Hayatınızda hiç aynı sorunları tekrar tekrar yaşadığınızı fark ettiniz mi? Belki ilişkilerinizde hep benzer hayal kırıklıkları yaşadınız, belki ne kadar başarılı olursanız olun kendinizi yetersiz hissetmeye devam ettiniz ya da insanlar sizi sevse bile bir gün terk edileceğinizden korktunuz. İşte şema terapi tam da bu tekrar eden duygusal örüntüleri anlamaya çalışan bir terapi yaklaşımıdır.

Şema terapiye göre yaşadığımız birçok zorluk yalnızca bugünkü olaylardan değil, geçmişte oluşan derin duygusal kalıplardan kaynaklanabilir. Bu kalıplara şemalar adı verilir. Şemalar, çocukluk ve ergenlik döneminde yaşanan deneyimlerin etkisiyle oluşan ve kişinin kendisini, diğer insanları ve dünyayı algılayış biçimini etkileyen yapılardır.

Şema terapi yalnızca belirtileri azaltmayı değil, bu köklü örüntüleri anlamayı ve değiştirmeyi hedefler. Bu süreçte kişi kendi iç dünyasını daha yakından tanır, ilişkilerindeki tekrar eden döngüleri fark eder ve ihtiyaçlarını daha sağlıklı yollarla karşılamayı öğrenir.

Şema terapide terapist ile kurulan ilişki de önemli bir iyileştirici unsur olarak görülür. Bu nedenle bir şema terapisti yalnızca danışanın yaşadığı soruna değil, sorunun kökenine de odaklanır.

Şema Terapinin Tarihi

Şema terapi, 1990’lı yıllarda Amerikalı psikolog Jeffrey Young tarafından geliştirilmiştir.

Young, bilişsel davranışçı terapinin birçok kişide etkili olduğunu ancak özellikle kişilik örüntüleri, kronik ilişki problemleri ve uzun süredir devam eden duygusal sorunlarda bazen yetersiz kalabildiğini gözlemlemiştir.

Bu nedenle bilişsel davranışçı terapiyi; bağlanma kuramı, psikodinamik yaklaşım, gestalt terapi ve nesne ilişkileri kuramı gibi farklı yaklaşımlarla birleştirerek şema terapiyi geliştirmiştir.

Günümüzde şema terapi dünyanın birçok ülkesinde kişilik bozuklukları, ilişki sorunları ve kronik psikolojik zorlukların tedavisinde kullanılan bilimsel olarak desteklenmiş terapi yöntemlerinden biridir.

Şema Terapi Nedir?

Şema terapi, çocukluk döneminde karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçların sonucunda oluşan yaşam boyu etkili kalıpları anlamaya ve değiştirmeye yönelik bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Bir evin temelini düşünün. Temelde oluşan küçük çatlaklar yıllar boyunca görünmeyebilir. Ancak zamanla duvarlarda, pencerelerde ve çatıda sorunlar yaratabilir. Şemalar da buna benzer şekilde çalışır. Bugün yaşadığımız birçok duygu, düşünce ve ilişki problemi bazen geçmişte oluşmuş görünmez temellere dayanabilir.

Örneğin:

• Sürekli terk edilmekten korkmak

• Kimseye güvenememek

• Kendini değersiz hissetmek

• Herkesi memnun etmeye çalışmak

• Kusursuz olmak zorunda hissetmek

gibi örüntüler çoğu zaman şemalarla ilişkilidir.

Şema Türleri Nelerdir?

Şema terapide 18 erken dönem uyumsuz şema tanımlanmıştır. En sık görülen şemalardan bazıları şunlardır:

Terk Edilme Şeması

Kişi sevdiği insanların onu bırakacağına inanabilir.

Kusurluluk Şeması

Kendisinde temel bir eksiklik veya kusur olduğuna inanabilir.

Duygusal Yoksunluk Şeması

Kimsenin onu gerçekten anlamayacağını veya ihtiyaçlarını karşılamayacağını düşünebilir.

Başarısızlık Şeması

Yeterince başarılı olamayacağına inanabilir.

Onay Arayıcılık Şeması

Kendi ihtiyaçlarından çok başkalarının onayına odaklanabilir.

Yüksek Standartlar Şeması

Sürekli daha fazlasını yapmak ve mükemmel olmak zorundaymış gibi hissedebilir.

Bu şemalar farklı kişilerde farklı yoğunluklarda görülebilir.

Şema Terapinin Faydaları

Şema terapi kişinin yalnızca semptomlarını değil, bu semptomların altında yatan nedenleri anlamasına yardımcı olur.

Başlıca Faydaları

• Kendini daha iyi tanımak

• İlişki örüntülerini fark etmek

• Duyguları daha sağlıklı düzenlemek

• Özsaygıyı güçlendirmek

• Çocukluk deneyimlerini anlamlandırmak

• Daha sağlıklı sınırlar geliştirmek

• Tekrarlayan yaşam döngülerini değiştirmek

Şema Terapinin Uygulama Alanları

Şema terapi birçok farklı psikolojik konuda kullanılabilir.

• Depresyon

• Kaygı bozuklukları

• Kişilik bozuklukları

• İlişki problemleri

• Öfke sorunları

• Duygu düzenleme güçlükleri

• Travma sonrası zorluklar

• Düşük benlik saygısı

özellikle sık çalışılan alanlardır.

Şema Terapi Seans Süreci

Şema terapi genellikle kişinin yaşam öyküsünü ayrıntılı olarak anlamaya çalışarak başlar.

İlk Seanslarda Neler Değerlendirilir?

• Çocukluk deneyimleri

• Aile ilişkileri

• Yaşam öyküsü

• Güncel problemler

• İlişki örüntüleri

Daha sonra kişinin baskın şemaları belirlenir ve bu şemaların günlük yaşamı nasıl etkilediği üzerinde çalışılır.

Şema terapi çoğu zaman kısa süreli çözümlerden ziyade kalıcı değişimi hedefleyen bir süreçtir.

Şema Terapide Kullanılan Teknikler

İmgeleme Çalışmaları

Kişinin geçmiş deneyimlerine güvenli bir şekilde ulaşmasına yardımcı olur.

Sandalye Çalışmaları

Farklı duygu ve ihtiyaçların görünür hale gelmesini sağlar.

Bilişsel Teknikler

Şemaları besleyen düşüncelerin sorgulanmasına yardımcı olur.

Davranışsal Deneyler

Yeni davranış biçimlerinin geliştirilmesini destekler.

Sınırlı Yeniden Ebeveynlik

Terapötik ilişki içerisinde danışanın karşılanmamış bazı duygusal ihtiyaçlarının iyileştirici şekilde ele alınmasını amaçlar.

Şema Terapinin Diğer Tekniklerden Farkı Nedir?

Şema terapi yalnızca “Şu an ne düşünüyorsunuz?” sorusunu sormaz.

Aynı zamanda “Bu duygu ilk ne zaman ortaya çıktı?”, “Bu tanıdık his size kimi hatırlatıyor?” gibi sorularla geçmiş deneyimlere de odaklanır.

Bu yönüyle şema terapi bugünkü sorunlarla geçmiş yaşantılar arasında köprü kurar.

Kimler Şema Terapisti Olabilir?

Şema terapi uygulayabilmek için ruh sağlığı alanında uzmanlık sahibi olmak gerekir.

Genellikle:

• Klinik psikologlar

• Psikiyatristler

• Psikolojik danışmanlar (ilgili eğitim ve yetkinlikler kapsamında)

şema terapi eğitimlerini tamamlayarak bu alanda çalışabilirler.

Şema Terapi Seans Ücretleri

Şema terapi ücretleri terapistin eğitimi, deneyimi, çalıştığı şehir ve kurum gibi faktörlere göre değişiklik gösterebilir.

Bu nedenle net bir ücret aralığından söz etmek mümkün değildir. Güncel bilgi için doğrudan uzmana başvurmak en doğru yöntemdir.

Şema Terapiye Göre 5 Temel Duygusal İhtiyaç

Şema terapiye göre her çocuğun sağlıklı gelişimi için bazı temel ihtiyaçları vardır:

1. Güvenli bağlanma

2. Özerklik ve yeterlilik hissi

3. Duyguları ifade edebilme özgürlüğü

4. Kendiliğindenlik ve oyun

5. Gerçekçi sınırlar

Bu ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında şemalar gelişebilir.

Şemalar Aslında Neyi Anlatır?

Şema terapiye göre birçok psikolojik sorun, karşılanmamış ihtiyaçların yetişkinlikteki yankılarıdır.

Bir çocuk düşünün.

Sürekli eleştirildiğinde “Ben yetersizim” sonucuna varabilir.

Duyguları görmezden gelindiğinde “Kimse beni anlamaz” diye öğrenebilir.

Sevgi koşullu olduğunda “Değerli olmak için mükemmel olmalıyım” inancı gelişebilir.

Yıllar geçse de kişi bu inançları gerçekmiş gibi yaşamaya devam edebilir.

Şemalar bazen geçmişten gelen gözlükler gibidir. Dünya değişse bile kişi olaylara hâlâ eski camlardan bakıyor olabilir.

Şema terapi bu gözlükleri fark etmeyi ve gerektiğinde değiştirmeyi amaçlar.